Rozpoczynanie nowej pracy to ekscytujący czas, pełen nadziei i wyzwań. Często jednak towarzyszy mu niepewność, zwłaszcza gdy zaczynamy od umowy na okres próbny. Wiele osób zastanawia się, czy podczas tego „testowego” czasu ich prawa są w jakiś sposób ograniczone. Nic bardziej mylnego! Chociaż okres próbny ma specyficzny charakter, nie oznacza on, że stajesz się pracownikiem drugiej kategorii. Polski Kodeks pracy jasno określa Twoje uprawnienia, zapewniając Ci solidną ochronę już od pierwszego dnia.
Czym tak naprawdę jest okres próbny?
Zanim zagłębimy się w szczegóły, wyjaśnijmy podstawy. Okres próbny to rodzaj umowy o pracę, której głównym celem jest wzajemne sprawdzenie się pracodawcy i pracownika. Dla pracodawcy to szansa na ocenę Twoich kwalifikacji, umiejętności i tego, jak wpasowujesz się w zespół i kulturę firmy. Dla Ciebie to idealny moment, by zorientować się, czy dane stanowisko i środowisko pracy spełniają Twoje oczekiwania.
Jak długo może trwać umowa na okres próbny?
Długość okresu próbnego nie jest dowolna i regulują ją przepisy Kodeksu pracy. Maksymalnie może on trwać trzy miesiące. Jednak co istotne, od kwietnia 2023 roku, długość okresu próbnego zależy od tego, na jak długo pracodawca zamierza Cię zatrudnić po jego zakończeniu:
- jeśli planowana jest umowa na czas określony krótszy niż 6 miesięcy – okres próbny nie może przekroczyć 1 miesiąca;
- jeśli planowana jest umowa na czas określony wynoszący co najmniej 6 miesięcy, ale krótszy niż 12 miesięcy – okres próbny nie może przekroczyć 2 miesięcy.
Istnieje też możliwość jednokrotnego przedłużenia okresu próbnego o miesiąc, jeśli jest to uzasadnione rodzajem pracy, lub o czas Twojej usprawiedliwionej nieobecności (np. z powodu choroby czy urlopu), pod warunkiem, że zostanie to uzgodnione w umowie lub aneksie. Ważne: z tym samym pracodawcą i na tym samym stanowisku umowa na okres próbny może być zawarta tylko raz, chyba że upłynęły 3 lata od rozwiązania poprzedniej umowy lub masz wykonywać innego rodzaju pracę.
Podstawowe prawa pracownika na okresie próbnym – co musisz wiedzieć?
Mimo swojego „próbnego” charakteru, umowa o pracę na okres próbny daje Ci pełnię praw pracowniczych. Nie jesteś ani na stażu, ani na darmowym stażu – jesteś pełnoprawnym pracownikiem!
1. Prawo do wynagrodzenia – bezpłatne „próby” to mit!
To absolutna podstawa. Za każdą wykonaną pracę, niezależnie od formy umowy, należy Ci się wynagrodzenie. Jego wysokość musi być jasno określona w umowie o pracę i wypłacana regularnie i terminowo. Bezpłatne „dni próbne” czy „okresy testowe” są niezgodne z prawem!
2. Urlop wypoczynkowy – należy Ci się relaks!
Tak, nawet na okresie próbnym masz prawo do urlopu wypoczynkowego. Nabywasz go proporcjonalnie do przepracowanego czasu – za każdy miesiąc pracy przysługuje Ci 1/12 rocznego wymiaru urlopu (czyli ok. 1,67 dnia, jeśli przysługuje Ci 20 dni rocznie, lub ok. 2,17 dnia, jeśli 26 dni rocznie). Możesz go wykorzystać za zgodą pracodawcy. Jeśli nie wykorzystasz przysługującego urlopu, a umowa zostanie przedłużona lub przekształcona, niewykorzystane dni przejdą na nową umowę. W przypadku zakończenia współpracy otrzymasz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
3. Zwolnienie lekarskie (L4) i inne usprawiedliwione nieobecności
Zachorowanie w okresie próbnym to nic przyjemnego, ale wiedz, że masz prawo do zwolnienia lekarskiego (L4) już od pierwszego dnia pracy. Pamiętaj jednak, że prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego przysługuje co do zasady po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, jeśli jesteś nowym pracownikiem. Jeśli jesteś zatrudniony u kolejnego pracodawcy lub miałeś przerwę krótszą niż 30 dni, często masz prawo do wynagrodzenia chorobowego od razu. Okres próbny może zostać przedłużony o czas Twojej usprawiedliwionej nieobecności (np. z powodu choroby), jeśli strony tak uzgodnią.
Co więcej, masz również prawo do zwolnienia na opiekę nad dzieckiem (L4 na dziecko). W tym przypadku zasiłek opiekuńczy przysługuje od pierwszego dnia ubezpieczenia, bez okresu wyczekiwania.
4. Bezpieczne i higieniczne warunki pracy (BHP)
Twój pracodawca ma obowiązek zapewnić Ci bezpieczne i higieniczne warunki pracy, niezależnie od rodzaju umowy. Obejmuje to odpowiednie szkolenia BHP, dostęp do środków ochrony osobistej oraz regularne kontrole warunków pracy.
5. Równe traktowanie i rozwój
Umowa na okres próbny nie uprawnia pracodawcy do gorszego traktowania Cię. Masz prawo do równego traktowania w zatrudnieniu, co oznacza takie same warunki pracy, możliwości awansu i dostępu do szkoleń czy wyjazdów integracyjnych, jak inni pracownicy. Dyskryminacja na podstawie rodzaju umowy jest niedopuszczalna.
Kiedy okres próbny dobiega końca – wypowiedzenie i jego zasady
Umowa na okres próbny jest umową terminową, co oznacza, że może zakończyć się wraz z upływem ustalonego w niej terminu. Jednak zarówno Ty, jak i pracodawca macie prawo rozwiązać ją wcześniej, składając wypowiedzenie.
Okres wypowiedzenia umowy na okres próbny
Długość okresu wypowiedzenia zależy od tego, na jak długo umowa na okres próbny została zawarta:
- 3 dni robocze – jeśli umowa na okres próbny nie przekracza 2 tygodni;
- 1 tydzień – jeśli umowa na okres próbny jest dłuższa niż 2 tygodnie, ale krótsza niż 3 miesiące;
- 2 tygodnie – jeśli umowa na okres próbny została zawarta na 3 miesiące.
Pamiętaj, że wypowiedzenie powinno być złożone na piśmie. Jeśli to pracodawca wypowiada Ci umowę, musi on pouczyć Cię o prawie do odwołania się do sądu pracy.
Ochrona przed wypowiedzeniem w szczególnych przypadkach
Mimo ogólnych zasad wypowiedzenia, istnieją sytuacje, w których pracownik jest szczególnie chroniony. Przykładem jest pracownica w ciąży. Jeśli jej umowa na okres próbny, zawarta na co najmniej miesiąc, miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega ona przedłużeniu do dnia porodu.
Twoja ścieżka do pewności w nowej pracy
Okres próbny to nie tylko czas weryfikacji dla pracodawcy, ale przede wszystkim dla Ciebie. Wykorzystaj go, aby poznać firmę, jej kulturę i sprawdzić, czy to miejsce, w którym chcesz się rozwijać. Znaomość swoich praw, opisanych w Kodeksie pracy, to klucz do poczucia bezpieczeństwa i pewności siebie w tym nowym etapie zawodowym. Pamiętaj, że jesteś cenionym pracownikiem od samego początku!
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy pracownik na okresie próbnym ma ograniczone prawa?
Nie, chociaż okres próbny ma specyficzny charakter, Polski Kodeks pracy jasno określa uprawnienia pracownika, zapewniając mu solidną ochronę już od pierwszego dnia, co oznacza, że nie staje się on pracownikiem drugiej kategorii.
Jaki jest główny cel umowy na okres próbny?
Głównym celem umowy na okres próbny jest wzajemne sprawdzenie się pracodawcy i pracownika. Dla pracodawcy to szansa na ocenę kwalifikacji i dopasowania do zespołu, a dla pracownika to moment na sprawdzenie, czy stanowisko i środowisko pracy spełniają jego oczekiwania.
Jak długo może trwać umowa na okres próbny i od czego to zależy?
Maksymalnie umowa na okres próbny może trwać trzy miesiące. Od kwietnia 2023 roku, jej długość zależy od tego, na jak długo pracodawca zamierza zatrudnić pracownika po jego zakończeniu: do 1 miesiąca, jeśli planowana jest umowa na czas określony krótszy niż 6 miesięcy, oraz do 2 miesięcy, jeśli planowana jest umowa na czas określony wynoszący co najmniej 6 miesięcy, ale krótszy niż 12 miesięcy.
Czy pracownikowi na okresie próbnym przysługuje urlop wypoczynkowy?
Tak, nawet na okresie próbnym pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego. Nabywa go proporcjonalnie do przepracowanego czasu – za każdy miesiąc pracy przysługuje 1/12 rocznego wymiaru urlopu.
Czy bezpłatne 'dni próbne’ są zgodne z prawem?
Nie, bezpłatne 'dni próbne’ czy 'okresy testowe’ są niezgodne z prawem. Za każdą wykonaną pracę, niezależnie od formy umowy, pracownikowi należy się wynagrodzenie, którego wysokość musi być jasno określona w umowie o pracę.
Jakie są okresy wypowiedzenia dla umowy na okres próbny?
Długość okresu wypowiedzenia zależy od długości umowy na okres próbny: 3 dni robocze, jeśli umowa nie przekracza 2 tygodni; 1 tydzień, jeśli umowa jest dłuższa niż 2 tygodnie, ale krótsza niż 3 miesiące; oraz 2 tygodnie, jeśli umowa została zawarta na 3 miesiące.
Czy umowa na okres próbny pracownicy w ciąży może zostać przedłużona?
Tak, jeśli umowa na okres próbny pracownicy w ciąży, zawarta na co najmniej miesiąc, miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega ona przedłużeniu do dnia porodu.
